روش باشد سبب تبريد هوا خواهد بود و همچنين تشريق مريخ وقت رسيدن شمس بسرطان دليل قوت گرمى و خشكىست و تغريب زهره وقت رسيدن آفتاب بجدى دليل قوت سرما و ترى و نيز در احكام نجوم آورده كه چون وقت تحويل فصل بيت عاشر يا صاحب عاشر مزاج مريخ گيرد و مريخ در برج آتشى باشد و عطارد و قمر ممازج مريخ باشند باتصال يا نظر هوا گرم شود زيادت از عادت و اگر بجاى مريخ زحل باشد در برج خاكى هوا سرد شود افزون از عادت و كذلك كسوف شمس باعث برودت هوا مىشود و اهل عرب نيز طلوع و سقوط بعضى از منازل قمر را همچو صرفه و عوا و سعود موجب برودت و حرارت و اعتدال هوا دانسته‌اند و مىگويند كه در وقت طلوع صرفه هوا از حرارت منصرف به برودت شود و در وقت سقوط آن از برودت بحرارت و چون عوا طلوع كند هوا ميل بسردى نمايد و در حال طلوع سعود سرما بشكند و هوا ميل باعتدال كند و بايد دانست كه بدورهء آفتاب از طلوع هر منزلى تا منزلى ديگر سيزده روز بود ليكن نوبت چون بسماك رسد طلوع غضر بعد از چهارده روز باشد و طلوع ديگر منازل همه سيزده سيزده روز كذا فى كتب النجوم و يا از اسباب ارضيه و آن يا بواسطهء عرض بلدست و عرض بلد قوسى باشد از دائرهء نصف النهار ميان قطب افق و معدل النهار يا ميان قطب معدل النهار و دائرهء افق از جائى كه اقرب از ان نباشد پس اگر قطب ظاهر معدل النهار در ان بلد شمالى باشد چنان كه در اكثر ارض مسكون عرض آن بلد شمالى بود و الا جنوبى و فصل مشترك ميان سطح قطاع آن قوس و سطح ارض نيز عرض بلد باشد چه شبيه بقوس مذكورست كما صرح الآملى فى شرح الايلاقى و مظفر المنجم الجنابادى ؟ ؟ ؟ فى رسالة نصف النهار و آنچه از نقشهء بهوگول آشكار مىشود آنست كه عرض بلد مقدار بعدست از خط استوا كه به زبان سنسكرت بعد مذكور را اكشانس خوانند و خط استوا را بسوت‌ريكها گويند و همگى بلاد و امصار كه در معمورهء جانب شمال خط استوا واقع‌اند عرض آنها شماليست و آنچه در ارض مسكون سمت جنوب خط مذكور واقع‌اند عرض آنها جنوبى پس بايد دانست كه عمرانات كه عرض آن از خط استوا پس از فاصلهء ده درجه تخمينا لغايت فاصلهء بست و سه درجه شمالا و جنوب واقع شده مفرط الحرارت‌ست بسبب مسامتت آفتاب بالدوام و عمرانات كه آن از قطب شمالى و قطب جنوبى بتفاوت بست و سه درجه قريب‌تر واقع‌اند مفرط البرودة بواسطهء عدم مسامتت آفتاب و دوام منحرف افتادن خطوط شعاعى خورشيد بر ان معموره و جمله معموره كه باواسط عمرانات متذكرهء بالا واقع شده‌اند هواى معتدل دارند چرا كه ميان افراط و تفريط افتاده و همچنين عمرانات خط استوا كما صرح به مصنف بهوگول هست آملك و باد شمال بارد و يابس‌ست زيرا كه